پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی (وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم) حوزه 40 21 2025 12 22 مروری بر ادوار تاریخی حوزۀ علمیۀ مشهد در دوران معاصر (با نگاهی به نقش شخصیت‌های برجستۀ حوزة علمیه مشهد در رویدادهای سیاسی و اجتماعی قرن اخیر) 1 15 79273 10.22081/ih.2025.73883.1070 FA علیرضا نوروزی اداره کل پژوهش دفتر تبلیغات اسلامی Journal Article 2025 12 27 حوزۀ علمیۀ مشهد در طول تاریخ دوره‌های مختلفی را سپری کرده است و در حوادث و رویدادهای سیاسی و اجتماعی جزء حوزه‌های پیشگام بوده است. وجود شخصیت‌ها و عالمان برجسته و صاحب‌نظر در عرصه‌های فقه و اصول، حکمت و کلام، حدیث و تفسیر، اخلاق و ادبیات و همچنین تربیت عالمان مجاهد و مبارز در ادوار مختلف این حوزه، پویایی و فعال بودن آن را نشان می‌دهد که تا کنون نیز استمرار یافته است. نقش مؤثر علمای خراسان در حوادث سیاسی و اجتماعی دوران معاصر به‌ویژه در قیام مسجد گوهرشاد و نهضت انقلاب اسلامی و پس از آن در دوران دفاع مقدس، چشمگیر و بی‌بدیل است. <br />در این نوشتار، به دوره‌های تاریخی حوزۀ علمیۀ مشهد در قرن گذشته، چهره‌های اثرگذار و نقش تاریخی عالمان در هر دوره‌ای اشاره می‌کنیم و از رهگذر معرفی بزرگان، رویکرد سیاسی و اجتماعی آنان را به‌صورت گذرا بررسی خواهیم نمود. https://jh.isca.ac.ir/article_79273_4b0c28d893c8afd50411684231fec16c.pdf

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی (وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم) حوزه 40 21 2025 12 22 درآمدی بر نقش آیه الله العظمی میلانی(ره) در مبارزه با بهائیت 15 43 79252 10.22081/ih.2025.72897.1053 FA محمد غفوری نژاد دفتر تبلیغات اسلامی Journal Article 2025 09 29 این نوشتار بر یکی از ابعاد تاریخ زندگی و سیره حضرت آیه الله العظمی میلانی(ره) پرتو افکنده که کمتر مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است. این مطالعه نشان می دهد آن زعیم والامقام، از طریق اقداماتی همچون سازماندهی علما و طلاب و انگیزه بخشی به آنان، توجیه نخبگان علمی و اجتماعی، استفاده از همه ظرفیتهای مرجعیت حتی مجالس مذهبی برپاشده در بیت ایشان، برگزاری باشکوه جشنهای نیمه شعبان، راهبری و اشراف بر برخی اشخاص و تشکلهای فعال ضد بهائیت، تجلیل از بهائیان مستبصر، فتوا به محدودیت ارتباط با بهائیان و منع خرید کالاهایی که سود آن به پیروان این فرقه ضاله می رسد و در نهایت تربیت شاگردان و اعزام آنان به مناطق تحت تأثیر بهائیت، نسبت به مباارزه با این فرقه انحرافی همت گماشته بود. در پایان این نوشتار مرحوم حجه الاسلام و المسلمین علی اکبر غفوری نژاد، یکی از شاگردان کمترشناخته آیه الله میلانی، که تحت اشراف آن مرحوم فعالیت چشمگیری در مبارزه با دیانت ساختگی بهائی داشته، معرفی شده و برخی اسناد و مکاتبات مربوط به آن دو مرحوم، برای نخستین بار منتشر گردیده است. https://jh.isca.ac.ir/article_79252_151be987312d4516bd86bdc34ac6a348.pdf

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی (وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم) حوزه 40 21 2025 12 22 درنگی در برخی از رهیافت‏های فقهی آیت الله العظمی میلانی(ره) 43 65 79249 10.22081/ih.2025.72898.1054 FA حسین ناصرمقدم دفتر تبلیغات اسلامی Journal Article 2025 09 29 آیت الله العظمی سید محمد هادی میلانی(ره) یکی از چهره‏های مهم مکتب فقهی-اصولی نجف است. مکتب فقهی و اصولی در اصطلاح معاصران، یک ساختار روشی است که همه مسائل فقه و اصول یا دسته‏ای از آنها را درون خود، سامانی ویژه می‏بخشد و می‏توان مبانی، منابع، عناصر روشی خاصی را برای آن ترسیم کرد. مکتب فقهی نجف، بیشتر نص‌بسند و برای حل مسائل فقهی به دنبال روایت خاص است. اصولی فربه دارد و بر فقه عذر (اصول عملیه) بیشتر از فقه کشف تکیه می‏کند. محقق میلانی در نظام تعلیمی متأثر از میرزای نائینی و در روش فلسفی، متأثر از میرزای اصفهانی است. فقه او به‏ویژه در ابواب معاملات، سرشار از نگرش‏های عقلی و فلسفی است ولی در عین حال، به نصوص کتاب و سنت نیز توجه کامل دارد. عرف و متفاهم عرفی را به عنوان یک ابزار استنباط در مواضع مختلفی به کار می‏بندد. از قواعد فقه به‏طور گسترده در جهت تطبیق یا کشف، بهره می‏جوید. https://jh.isca.ac.ir/article_79249_2dce9941de35f6bdf54eedb8b9f1f585.pdf

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی (وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم) حوزه 40 21 2025 12 22 اشارات و ابتکارات اصولی مرحوم ایت‌الله سید محمدهادی میلانی 65 81 79254 10.22081/ih.2025.73047.1057 FA مصطفی میرزایی دفتر تبلیغات اسلامی Journal Article 2025 09 29 احیای تراث بزرگان مکتب امامیه، یکی از وظایف بزرگ پژوهشگران و محققان حوزۀ دین‌پژوهی است که می‌تواند آثار شگرفی داشته باشد؛ ازجمله اینکه غنای علمی‌ مجموعه‌های تحقیقی را افزایش می‌دهد و افزون‌بر آن، حلقۀ وصل عالمان ماقبل و مابعد را بازشناسی می‌کند و آثار مثبتی در فهم مسائل برجای می‌گذارد. از جملۀ این بزرگان که احیای تراث ایشان اهمیت زیادی دارد، مرحوم آیت‌الله سید محمدهادی میلانی است. از آن‌جاکه متأسفانه از دروس و تقریرات اصولی این عالم بزرگ، چیزی چاپ نشده و در دسترس نیست، نگارنده برخی ابتکارات و اشارات اصولی ایشان را با استفاده از کتاب دلیل الفقه، ارائه می‌کند. در این نوشتار، پس از بیان مقدمه‌ای مهم دربارۀ انگیزۀ نگارنده و سبک اصولی آیت‌الله میلانی، به نمونه‌هایی از اشارات، نقدهای اصولی و ابتکارات اصولی ایشان اشاره می‌کنیم؛ از جمله ملاک بودن عرف و ارشاد به فساد بودن نهی در معاملات. نقدهای اصولی؛ مانند نقد کلامی‌از مرحوم علامه ایروانی و نقد کلامی‌از مرحوم شیخ انصاری و ابتکارات اصولی هم به تأسیسی، تبیینی و تحقیقی تقسیم شده است؛ مانند اقسام شبهۀ مصداقیه و معنای اعتبار. https://jh.isca.ac.ir/article_79254_bd1fdb48ff4d4e4fe7f8ee54877584d9.pdf

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی (وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم) حوزه 40 21 2025 12 22 کاربرد قرآن در فقه آیت‌الله میلانی: تحلیل رویکرد تفسیری 81 95 79257 10.22081/ih.2025.73051.1061 FA محمد بهرامی دفتر تبلیغات اسلامی Journal Article 2025 09 29 قرآن کریم به‌عنوان نخستین منبع تشریع، همواره جایگاهی اساسی در فقه شیعه داشته است، اما فقها در میزان و شیوۀ بهره‌گیری از آن اختلاف دارند. این پژوهش با هدف بررسی کاربرد قرآن در فقه آیت‌‌الله سید محمدهادی میلانی (1273-1354 ش)، به تحلیل رویکرد تفسیری ایشان در استنباط احکام شرعی می‌پردازد. روش پژوهش، توصیفی ـ تحلیلی با رویکرد تطبیقی است و داده‌‌ها بیشتر از آثار فقهی آیت‌‌الله میلانی، به‌ویژه کتاب محاضرات فی الفقه الجعفری، استخراج شده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد آیت‌الله میلانی با تأکید بر حجیت ظواهر آیات، توجه به سیاق و شأن نزول، تطبیق ساخت‌‌یافتۀ آیات با روایات، و ترکیب قرآن و سنت، الگویی فعال و متوازن برای استنباط فقهی از قرآن ارائه داده‌اند. این رویکرد، زمینه‌‌ساز بازگشت آگاهانه به متن قرآن در فقه معاصر شیعه است. https://jh.isca.ac.ir/article_79257_7bf69bd023702e1d793cb22b25472d33.pdf

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی (وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم) حوزه 40 21 2025 12 22 حق و اقسام آن از دیدگاه آیت‌الله میلانی 95 105 79271 10.22081/ih.2025.73882.1069 FA سید محمد مهدی رفیع پور دفتر تبلیغات اسلامی Journal Article 2025 12 27 از جمله مسائلی که فقیهان در مباحث بیع/معاملات مطرح می‌کنند معنای حق و اقسام آن و نیز تفاوت حق با حکم و ملک است. در این باره نک‌نگاری‌هایی نیز تدوین شده است؛ از جمله: رسالة «فی الفرق بین الحق و الحکم» اثر مرحوم آیت‌الله سید محمدتقی بحرالعلوم(متوفای1326ق)، رسالة «فی تحقیق الحق و الحکم» اثر مرحوم آیت‌الله شیخ محمدحسین اصفهانی (متوفای1361ق) و رسالة «فی الحق و الملک» اثر مرحوم آیت‌الله سید محمدجعفر مروج جزایری (متوفای1419). فقیه و اصولی برجسته مرحوم آیت‌الله العظمی سید محمدهادی میلانی (1313-1395ق) از مراجع برجسته و فقیهان پارسا و عالمان ربانی معاصر است که در کتاب البیع زوایایی از بحث حقوق را بررسی کرده است. در این یادداشت فقهی به بررسی حق و اقسام و احکام آن از دیدگاه ایشان می‌پردازیم. امید است که این نوشتار برای اهل دانش سودمند باشد. https://jh.isca.ac.ir/article_79271_a48073042ca091f67413b35456709041.pdf

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی (وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم) حوزه 40 21 2025 12 22 حضرت آیت‌الله میلانی و ارتباط با جهان اسلام (نگاهی گذرا به خدمات تبلیغی و بین‌المللی آن مرجع عالیقدر) 105 113 79274 10.22081/ih.2025.73049.1059 FA علیرضا نوروزی اداره کل پژوهش دفتر تبلیغات اسلامی Journal Article 2025 09 29 حضرت آیت‌الله حاج سید محمدهادی میلانی از مراجع تقلید و چهره‌های اثرگذار علمی و معنوی در حوزه علمیه خراسان بود که تحول قابل توجهی در این حوزه بوجود آورد. ایشان در کنار تدریس در حوزه، به امور دیگری همچون تأسیس مدارس علمیه و تربیت طلاب، تألیف آثار ارزشمند علمی و ارتباط گسترده با اقشار مردم، فعالیت‌های تبلیغی و ارتباطات بین‌المللی با مراکز دیگر کشورها و اندیشمندان جهان اسلام نیز مشغول بود و در این راستا خدمت علمی و فرهنگی ارزشمندی به مسلمانان کشورهای مختلف ارائه کرد. در این نوشتار، گوشه‌ای از ارتباطات بین‌المللی و خدمات ایشان به جهان اسلام را بازگو می‌کنیم و به نمونه‌هایی از سیرۀ عملی ایشان در راستای تقریب میان مذاهب اسلامی و خدمت به مسلمانان و شیعیان جهان اشاره خواهیم کرد. https://jh.isca.ac.ir/article_79274_bede6ee1dd169acfbe45f0c2d6f246a2.pdf

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی (وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم) حوزه 40 21 2025 12 22 نقش حوزۀ علمیۀ مشهد و آیت‌الله میلانی در تحولات تاریخ معاصر حوزه‎های علمیۀ شیعه در مصاحبه با حجت‎الاسلام والمسلمین محمدفاضل کدکنی معروف به فاضل کدکنی 113 129 79269 10.22081/ih.2025.73880.1067 FA محمد فاضل کدکنی دفتر تبلیغات اسلامی Journal Article 2025 12 27 سئوال : جهت شروع گفتگوی معرفی از خودتان داشته باشید؟ <br />شهر کدکن در 135کیلومتری مشهد از توابع تربت حیدریه است. تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در کدکن گذارندم. با راهنمایی مرحوم شیخ هادی کدکنی که از علمای کدکن و از منصوبین بودند، برای ادامۀ تحصیل به مشهد منتقل شدم و در مدرسۀ خیرات‎خان حجره‌ای گرفتم. عمویم به نام «شیخ هدایت شریعت» از منبری‎های معروف منطقه بود و پدرم روضه‎خوان بود، ولی تحصیلات کمی داشت. جد پدر من از منبری‎های معروف منطقه بود و تأثیر نفس خاصی داشت که ایشان را در ذکر مصیبت اباعبدالله شبیه تاج نیشابوری می‌دانستند. https://jh.isca.ac.ir/article_79269_c63a6fa595d0cdfae56fecd070165888.pdf

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی (وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم) حوزه 40 21 2025 12 22 نهاد مرجعیت و آی تا للهالعظمی میلانی در مصاحبه با جناب آقای گلابگیر 129 141 79270 10.22081/ih.2025.73881.1068 FA محمد علی روحانی معرف به گلابگیر دفتر تبلیغات اسلامی Journal Article 2025 12 27 سئوال : جهت شروع گفتگو معرفی از شما داشته باشیم ؟ <br />بنده محمدعلی روحانی معروف به گلاب‌گیر هسستم. حرفه و شغل ما تولید عرقی‌جات سنتی گلاب است و به همین نام نیز شهرت یافتیم. متولد 1306 مشهد در محلۀ نوغان هستم. من در کنار طلبگی و درس، حرفۀ گلاب‌گیری با تمام مخلفات آن داشتم تا برای تأمین زندگی طلبگی نیاز پیدا نکنم از بیت‌المال و سهم امام استفاده کنم.<br />سیوطی و مغنی مطول را در خدمت استاد محمدتقی ادیب نیشابوری تلمذ کردم، لمعتین را پیش مدرس آموختم و رسائل و مکاسب را از محضر مرحوم شیخ هاشم قزوینی بهره بردم، یک مقدار اشارات و منظومۀ حاج ملاهادی سبزواری و اسفار را نیز از محضر مرحوم شیخ مجتبی قزوینی استفاده کردم تا نوبت رسید به محضرت آیت‌الله میلانی رضوان‌الله تعالی که بیش از اساتید دیگر در خدمت ایشان بودم. https://jh.isca.ac.ir/article_79270_fe7dde527c63b3a22dce865f2156b6e9.pdf